کرمان چقدر برق تولید و مصرف می‌کند؟ | روایت داده‌ها از انرژی برق استان

کرمان چقدر برق تولید و مصرف می‌کند؟

روایت داده‌ها از ۵۲۰۰ مگاوات ظرفیت تولید تا ۱.۴۶ میلیون مشترک و جهش انرژی خورشیدی

برق در کرمان فقط مسئله روشن‌کردن خانه‌ها نیست. بخش بزرگی از اقتصاد استان ــ از معادن و صنایع بزرگ تا چاه‌های کشاورزی، باغ‌های پسته و سیستم‌های سرمایشی مناطق گرمسیری جنوب ــ به برق وابسته است.

داده‌های منتشرشده از شرکت برق منطقه‌ای کرمان و دو شرکت توزیع نیروی برق شمال و جنوب استان، تصویر جالبی می‌سازد: کرمان هم یکی از مراکز مهم تولید برق کشور است و هم یکی از استان‌هایی که ساختار مصرف انرژی آن به‌شدت تحت تأثیر صنعت، کشاورزی و اقلیم قرار دارد.

ظرفیت تولید برق استان حدود ۵۲۰۰ مگاوات است، نزدیک به ۴۷۰ مگاوات ظرفیت خورشیدی وارد مدار شده و بیش از ۱۴۰۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی دیگر در حال احداث است. از سوی دیگر، فقط دو شرکت توزیع برق شمال و جنوب استان روی‌هم حدود یک‌ونیم میلیون مشترک را پوشش می‌دهند.

این گزارش تلاش می‌کند به یک سؤال ساده پاسخ دهد:

کرمان واقعاً چقدر برق تولید می‌کند، چه مقدار برق مصرف می‌شود و این برق کجا می‌رود؟

برق کرمان در یک نگاه

منابع: شرکت برق منطقه‌ای کرمان، شرکت توزیع نیروی برق شمال استان کرمان و شرکت توزیع نیروی برق جنوب استان کرمان.

۵۲۰۰ مگاوات؛ ظرفیت تولید برق کرمان

بر اساس آخرین اظهارات مدیرعامل شرکت برق منطقه‌ای کرمان، ظرفیت تولید برق استان حدود ۵۲۰۰ مگاوات است.

این عدد ظرفیت نیروگاهی استان را نشان می‌دهد؛ نه اینکه در تمام ساعات شبانه‌روز دقیقاً ۵۲۰۰ مگاوات برق تولید شود. تولید واقعی نیروگاه‌ها به عواملی مانند وضعیت واحدها، تعمیرات، سوخت، دمای هوا و شرایط شبکه بستگی دارد.

کرمان همچنین یک ویژگی مهم دیگر دارد: حدود ۷ درصد تجهیزات صنعت برق کشور در این استان قرار گرفته، در حالی که سهم استان از مصرف برق کشور حدود ۵ درصد اعلام شده است.

این اعداد تا حدی نتیجه وسعت جغرافیایی استان، پراکندگی مراکز جمعیتی، صنایع، معادن و بخش کشاورزی است.

منبع: شرکت برق منطقه‌ای کرمان، آمار و اظهارات منتشرشده در سال ۱۴۰۵.

برق کرمان بیشتر کجا مصرف می‌شود؟

ساختار مصرف برق کرمان با بسیاری از استان‌ها تفاوت دارد.

بر اساس اعلام مدیرعامل شرکت برق منطقه‌ای کرمان، بیش از ۷۰ درصد مصرف سالانه برق استان در بخش‌های صنعت و کشاورزی انجام می‌شود. استان نیز حدود ۵ درصد مصرف برق کشور را به خود اختصاص می‌دهد.

بنابراین مسئله برق کرمان مستقیماً به اقتصاد استان متصل است.

کاهش برق بخش صنعتی می‌تواند روی معدن، فولاد، مس و تولید اثر بگذارد و کاهش برق کشاورزی مستقیماً پمپ‌ها، چاه‌ها و فعالیت‌های کشاورزی را درگیر می‌کند.

اما این تصویر در تابستان تغییر می‌کند.

با افزایش دما و استفاده گسترده از سیستم‌های سرمایشی، سهم بخش خانگی در ساعات اوج مصرف افزایش پیدا می‌کند؛ به‌خصوص در جنوب و شرق استان که بخش‌هایی از آن در طبقه‌بندی مناطق گرمسیری قرار دارند.

برای فهم برق کرمان باید شمال و جنوب استان را جداگانه دید.

شبکه توزیع برق استان کرمان از سال ۱۳۸۰ به دو شرکت مستقل توزیع نیروی برق شمال استان کرمان و توزیع نیروی برق جنوب استان کرمان تقسیم شده است.

این تقسیم فقط اداری نیست.

الگوی مصرف شمال و جنوب استان نیز متفاوت است.

شمال کرمان دارای تمرکز بالاتری از معادن، صنایع، باغ‌های پسته و مراکز شهری است؛ در حالی که جنوب و شرق استان علاوه بر کشاورزی گسترده، با دمای بالاتر و مصرف سنگین سیستم‌های سرمایشی مواجه‌اند.

همین تفاوت در داده‌های مصرف نیز قابل مشاهده است.

شمال کرمان؛ ۴.۸۷ میلیارد کیلووات‌ساعت برق در یک سال

شرکت توزیع نیروی برق شمال استان کرمان یکی از کامل‌ترین مجموعه‌های آماری عمومی حوزه انرژی استان را منتشر کرده است.

در پایان سال ۱۴۰۴، این شرکت ۷۴۴٬۹۸۳ مشترک داشته است.

مصرف برق ثبت‌شده در همان سال نیز:

۴٬۸۷۵٬۳۶۶ مگاوات‌ساعت

بوده است؛ یعنی حدود:

۴.۸۷۵ میلیارد کیلووات‌ساعت برق.

چه کسانی این برق را مصرف کرده‌اند؟

کشاورزی با بیش از ۳۲ درصد، بزرگ‌ترین مصرف‌کننده انرژی در شبکه توزیع شمال استان بوده است.

صنعت و کشاورزی روی‌هم بیش از ۵۲ درصد مصرف برق این شبکه را تشکیل داده‌اند.

منبع: شرکت توزیع نیروی برق شمال استان کرمان، «آمار کلان سال ۱۴۰۴».

۸۱ درصد مشترکان شمال خانگی‌اند؛ اما کمتر از ۲۹ درصد برق را مصرف می‌کنند

تعداد مشترکان همیشه تصویر درستی از میزان مصرف ارائه نمی‌دهد.

از مجموع ۷۴۴٬۹۸۳ مشترک شمال استان:

حدود ۸۱ درصد مشترکان خانگی‌اند؛ اما فقط ۲۸.۶ درصد انرژی را مصرف کرده‌اند.

در مقابل، تنها ۵٬۴۵۱ اشتراک کشاورزی وجود دارد که بیش از ۳۲ درصد برق شبکه را مصرف کرده‌اند.

این یکی از مهم‌ترین یافته‌های داده‌ای این گزارش است:

چند هزار اشتراک کشاورزی و صنعتی می‌توانند به‌اندازه صدها هزار خانوار برق مصرف کنند.

رفسنجان؛ بزرگ‌ترین مصرف‌کننده برق شمال استان

آمار سال ۱۴۰۴ امکان مقایسه مناطق مختلف شمال استان را نیز فراهم می‌کند.

رفسنجان به‌تنهایی حدود ۱۹ درصد مصرف برق شبکه توزیع شمال استان را به خود اختصاص داده است.

ترکیب مصرف مناطق نیز متفاوت است.

در باغین بخش صنعتی با حدود ۲۴۵ هزار مگاوات‌ساعت بخش غالب مصرف است.

در نوق بیش از ۲۵۵ هزار مگاوات‌ساعت برق در بخش کشاورزی مصرف شده است.

در رفسنجان نیز مصرف بالای کشاورزی، صنعت و خانگی هم‌زمان دیده می‌شود.

این تفاوت‌ها نشان می‌دهد تحلیل برق کرمان در سطح شهرستان و منطقه بسیار معنادارتر از یک عدد کلی است.

تیر؛ سخت‌ترین ماه شبکه شمال

بالاترین پیک بار همزمان شبکه توزیع شمال استان در سال ۱۴۰۴ در تیرماه ثبت شده است:

۹۱۵.۴۷ مگاوات

با ورود به ماه‌های خنک‌تر، پیک شبکه کاهش پیدا می‌کند.

پیک بار غیرهمزمان نیز در تیرماه به ۹۷۳.۹۲ مگاوات رسیده است.

جنوب کرمان؛ بیش از ۷۲۰ هزار مشترک در ۱۸ شهرستان

در جنوب استان با شبکه‌ای بسیار متفاوت مواجه هستیم.

طبق آخرین آمار اعلام‌شده در بهمن ۱۴۰۴، شرکت توزیع نیروی برق جنوب استان کرمان به بیش از ۷۲۰ هزار مشترک در ۱۸ شهرستانخدمات ارائه می‌کند.

پیک مصرف برق این محدوده در تابستان قبل از این گزارش نیز حدود ۱۸۰۰ مگاوات اعلام شده است.

با کنار هم قرار دادن نزدیک‌ترین آمار منتشرشده دو شرکت توزیع، شمال استان حدود ۷۴۵ هزار و جنوب بیش از ۷۲۰ هزار مشترک دارد.

یعنی شبکه توزیع برق کرمان در مجموع به بیش از:

۱.۴۶ میلیون اشتراک

خدمت‌رسانی می‌کند.

این رقم با برآورد حدود ۱.۵ میلیون مشترک برق در کل استان همخوانی دارد؛ البته زمان ثبت آمار شمال و جنوب کاملاً یکسان نیست و بنابراین این عدد باید به‌عنوان یک برآورد تقریبی خوانده شود.

جنوب؛ جایی که خانه‌ها سهم بسیار بزرگ‌تری دارند

جدول رسمی موجود در سایت برق جنوب برای سال ۱۴۰۳ هنوز کل سال را پوشش نمی‌دهد و دوره‌های بعدی آن تکمیل نشده‌اند؛ بنابراین نمی‌توان آن را با آمار کامل سال ۱۴۰۴ شمال مستقیماً مقایسه کرد.

اما داده‌های ثبت‌شده تا دوره سوم تصویر بسیار جالبی از ساختار مصرف جنوب ارائه می‌کند.

در دوره‌های ثبت‌شده، مجموع فروش انرژی حدود:

۳٬۶۷۵٬۴۰۲ مگاوات‌ساعت

بوده است.

ترکیب این مصرف:

تقریباً نیمی از انرژی ثبت‌شده در این دوره مربوط به مصرف خانگی بوده است.

این تفاوت با شمال استان اتفاقی نیست.

بخش‌هایی مانند جیرفت و کهنوج در مناطق گرمسیر یک، بم و نرماشیر در محدوده گرمسیر دو و مناطقی مانند سیرجان، بافت و رابر در گروه مناطق عادی قرار می‌گیرند. تفاوت شدید دمایی باعث می‌شود نیاز سرمایشی و در نتیجه الگوی مصرف برق خانگی در جنوب و شرق استان کاملاً متفاوت باشد.

فقط چاه‌های کشاورزی جنوب؛ بیش از ۱۱ هزار حلقه

یکی از مهم‌ترین داده‌های سایت برق جنوب مربوط به چاه‌های کشاورزی است.

در مهر ۱۴۰۳ تعداد چاه‌های کشاورزی برق‌دار تحت پوشش این شرکت به:

۱۱٬۸۶۰ حلقه

رسیده بود.

مصرف برق ثبت‌شده این چاه‌ها از فروردین تا مهر همان سال مجموعاً حدود:

۱٬۳۷۶٬۵۲۸ مگاوات‌ساعت

بوده است.

این رقم به‌تنهایی ابعاد ارتباط آب، کشاورزی و انرژی در جنوب کرمان را نشان می‌دهد.

هر سیاستی درباره مدیریت منابع آب زیرزمینی، بهره‌وری کشاورزی یا برق چاه‌ها عملاً سه حوزه آب، انرژی و کشاورزی را به یکدیگر متصل می‌کند.

۳۴ هزار کیلومتر شبکه برای رساندن برق به جنوب

وسعت جغرافیایی جنوب کرمان هزینه و پیچیدگی شبکه توزیع را نیز افزایش می‌دهد.

طبق آخرین ارقام تکمیل‌شده جدول رسمی سال ۱۴۰۳، تا مهرماه حدود:

۲۱٬۵۱۴ کیلومتر شبکه فشار متوسط

و حدود:

۱۳٬۱۵۱ کیلومتر شبکه فشار ضعیف

در حوزه برق جنوب وجود داشته است.

در مجموع یعنی نزدیک به:

۳۴٬۶۶۵ کیلومتر شبکه توزیع برق.

همچنین تعداد ترانسفورماتورها به حدود ۳۲٬۶۵۶ دستگاه و تعداد چراغ‌های روشنایی معابر به حدود ۲۸۴ هزار دستگاه رسیده بود.

این اعداد توضیح می‌دهند چرا توزیع برق در استانی پهناور و پراکنده مانند کرمان فقط مسئله تولید انرژی نیست؛ هزاران کیلومتر شبکه باید ساخته، تعمیر و نگهداری شود.

از ۱۳۲۴ تا ۱۸۰۰ مگاوات؛ فشار تابستان روی جنوب

در جدول رسمی سال ۱۴۰۳، پیک بار همزمان برق جنوب در تیرماه ۱۳۲۴ مگاوات ثبت شده و پیک غیرهمزمان در مرداد به ۱۶۱۲ مگاوات رسیده است.

در گزارش جدیدتر بهمن ۱۴۰۴، مدیرعامل شرکت پیک مصرف تابستان گذشته را حدود ۱۸۰۰ مگاوات اعلام کرده است.

این رشد نشان می‌دهد مدیریت پیک در جنوب استان به یکی از موضوعات جدی شبکه برق تبدیل شده است؛ منطقه‌ای که دمای بالا و استفاده گسترده از سیستم‌های سرمایشی می‌تواند بار شبکه را در چند ساعت خاص به‌شدت افزایش دهد.

یک استان، دو الگوی کاملاً متفاوت مصرف

با کنار هم گذاشتن داده‌های شمال و جنوب، یکی از جذاب‌ترین نتایج مقاله ظاهر می‌شود.

در شبکه شمال، طبق داده کامل ۱۴۰۴:

کشاورزی ۳۲.۱٪، خانگی ۲۸.۶٪ و صنعت ۲۰.۱٪

از مصرف را تشکیل داده‌اند.

در داده‌های موجود جنوب برای دوره‌های ثبت‌شده ۱۴۰۳:

خانگی حدود ۴۹.۸٪ و کشاورزی حدود ۲۹.۴٪

بوده‌اند.

این دو مجموعه مربوط به دوره‌های زمانی یکسان نیستند و نباید مستقیماً برای رتبه‌بندی مقایسه شوند؛ اما یک واقعیت ساختاری را نشان می‌دهند:

برق در شمال کرمان بیشتر تحت تأثیر کشاورزی و صنعت است؛ در جنوب، اقلیم گرم‌تر سهم مصرف خانگی و سرمایشی را بسیار برجسته‌تر می‌کند.

خورشیدی؛ سریع‌ترین بخش در حال رشد برق کرمان

شاید مهم‌ترین تحول انرژی کرمان در سال‌های آینده در نیروگاه‌های حرارتی اتفاق نیفتد؛ بلکه زیر آفتاب رخ دهد.

در ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ شرکت برق منطقه‌ای کرمان اعلام کرد:

در گزارش‌های بعدی نیز ظرفیت خورشیدی موجود استان حدود ۴۷۰ مگاوات اعلام شده است.

اگر فقط نیروگاه‌های ۱۴۰۰ مگاواتی در حال ساخت به‌طور کامل وارد مدار شوند، ظرفیت متصل خورشیدی استان می‌تواند از محدوده ۴۶۰ مگاوات به حدود:

۱۸۶۰ مگاوات

برسد.

این عدد یک سناریوی محاسباتی بر مبنای تکمیل پروژه‌های اعلام‌شده است، نه ظرفیت قطعی امروز.

خورشیدی حالا حدود ۹ درصد ظرفیت تولید کرمان است

اگر ظرفیت کل تولید برق استان را حدود ۵۲۰۰ مگاوات و ظرفیت خورشیدی فعلی را حدود ۴۷۰ مگاوات در نظر بگیریم:

۴۷۰ ÷ ۵۲۰۰ ≈ ۹٪

بنابراین خورشیدی اکنون تقریباً معادل ۹ درصد ظرفیت تولید برق اعلام‌شده استان است.

با تکمیل ۱۴۰۰ مگاوات پروژه در حال احداث، این نسبت می‌تواند به شکل قابل توجهی افزایش پیدا کند.

این تحول برای استانی که هم مصرف صنعتی و کشاورزی بالایی دارد و هم از تابش خورشیدی مناسب برخوردار است، اهمیت ویژه‌ای دارد.

اگر کرمان برق تولید می‌کند، چرا باز هم محدودیت وجود دارد؟

یکی از پرسش‌های متداول این است که اگر ظرفیت تولید کرمان بالا است، چرا استان همچنان ممکن است با محدودیت برق روبه‌رو شود؟

دلیل اصلی این است که شبکه برق کرمان مستقل نیست.

برق نیروگاه‌های استان وارد شبکه سراسری برق کشور می‌شود و تولید و مصرف در سطح شبکه ملی مدیریت می‌شود.

به همین دلیل، مقایسه ساده «ظرفیت نیروگاه‌های کرمان» با «مصرف کرمان» الزاماً نشان‌دهنده برق آزاد و قابل‌استفاده استان نیست.

علاوه بر این، ظرفیت اسمی با قدرت عملی متفاوت است و محدودیت سوخت، تعمیرات، وضعیت خطوط انتقال، پیک مصرف کشور و شرایط شبکه سراسری همگی بر میزان برقی که در هر لحظه قابل تحویل است اثر می‌گذارند.

بنابراین برای پاسخ دقیق به سؤال «کرمان در هر لحظه چقدر برق مازاد دارد؟» به داده‌ای نیاز داریم که هنوز به شکل عمومی و منظم منتشر نمی‌شود:

میزان تولید، مصرف و تبادل برق استان به تفکیک ساعت.

یک نکته مهم درباره انتشار داده

دو سایت شرکت‌های توزیع شمال و جنوب کرمان در این بررسی یک نکته مثبت مهم داشتند:

داده وجود دارد.

شرکت برق شمال آمار کلان سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ را در سایت خود قرار داده و اطلاعات تفکیکی مشترکان، مصرف، انرژی تحویلی، مناطق و پیک بار را منتشر کرده است.

شرکت برق جنوب نیز جداول مشترکان، فروش انرژی، پیک بار، شبکه، ترانسفورماتورها، برق‌رسانی روستایی و چاه‌های کشاورزی را در وب‌سایت خود منتشر کرده است.

این اتفاق ارزشمند است.

اما هنوز یک گام مهم باقی مانده است:

تبدیل اطلاعات منتشرشده به داده باز ماشین‌خوان.

بخش زیادی از آمار شمال در قالب PDF و اطلاعات جنوب در قالب جداول وب منتشر شده است.

اگر همین اطلاعات در قالب‌های CSV، XLSX، JSON و API هم ارائه شوند، استفاده مجدد از آن‌ها بسیار ساده‌تر خواهد شد.

چه داده‌هایی هنوز از برق کرمان کم داریم؟

برای ساختن یک تصویر واقعاً کامل از انرژی استان، انتشار چند مجموعه‌داده ضروری است:

انتشار این داده‌ها امکان ساخت داشبورد انرژی استان کرمان را فراهم می‌کند؛ داشبوردی که بتواند تولید، مصرف، صنعت، کشاورزی و انرژی خورشیدی را در یک تصویر واحد نشان دهد.

کرمان در چند عدد

در پایان، تصویر برق کرمان را می‌توان در چند عدد خلاصه کرد:

۵۲۰۰ مگاوات
ظرفیت تولید برق استان.

بیش از ۷۰ درصد
سهم صنعت و کشاورزی از مصرف سالانه برق استان.

۷۴۴٬۹۸۳ مشترک
تعداد مشترکان شمال استان در پایان ۱۴۰۴.

بیش از ۷۲۰ هزار مشترک
آخرین تعداد اعلام‌شده برای برق جنوب.

۴.۸۷۵ میلیارد کیلووات‌ساعت
مصرف شبکه توزیع شمال در سال ۱۴۰۴.

۹۱۵ مگاوات
بیشترین پیک همزمان شبکه شمال در ۱۴۰۴.

حدود ۱۸۰۰ مگاوات
پیک تابستانی اعلام‌شده برای شبکه جنوب.

۱۱٬۸۶۰ حلقه
چاه کشاورزی برق‌دار ثبت‌شده در جنوب تا مهر ۱۴۰۳.

حدود ۳۴٬۶۶۵ کیلومتر
شبکه فشار متوسط و ضعیف برق جنوب در آخرین آمار جدول ۱۴۰۳.

۴۶۰ تا ۴۷۰ مگاوات
ظرفیت فعلی خورشیدی استان.

بیش از ۱۴۰۰ مگاوات
نیروگاه خورشیدی در حال احداث.

حدود ۶۰۰۰ مگاوات
پروژه خورشیدی در مرحله بررسی مجوز.

جمع‌بندی؛ برق کرمان یک عدد نیست

داده‌ها نشان می‌دهند نمی‌توان وضعیت برق کرمان را فقط با عبارت‌هایی مانند «تولید بالا» یا «مصرف زیاد» توضیح داد.

شمال و جنوب استان حتی از نظر الگوی مصرف نیز دو تصویر متفاوت دارند.

در شمال، کشاورزی، صنعت و مراکز معدنی نقش بزرگی در مصرف برق دارند. در جنوب و شرق، در کنار کشاورزی گسترده، گرمای هوا و نیاز سرمایشی فشار بسیار بیشتری بر مصرف خانگی وارد می‌کند.

در سوی دیگر معادله، توسعه سریع نیروگاه‌های خورشیدی می‌تواند ساختار تولید برق استان را طی چند سال آینده به شکل جدی تغییر دهد.

اما شاید مهم‌ترین یافته این بررسی چیز دیگری باشد:

برای فهم دقیق انرژی کرمان، داده بیشتری لازم نیست؛ بخش زیادی از داده از قبل وجود دارد. آنچه کم داریم، اتصال این داده‌ها، استانداردسازی آن‌ها و انتشارشان به شکل باز و قابل استفاده است.

وقتی داده‌های برق منطقه‌ای، توزیع شمال، توزیع جنوب، نیروگاه‌ها و انرژی‌های تجدیدپذیر در یک ساختار واحد کنار یکدیگر قرار بگیرند، می‌توان برای نخستین‌بار پاسخ بسیاری از پرسش‌های انرژی استان را نه با حدس و خبرهای پراکنده، بلکه با داده داد.

و این همان مسیری است که می‌تواند از مجموعه‌ای از آمارهای پراکنده، یک تصویر داده‌محور از انرژی کرمان بسازد.

مرکز داده‌های باز کرمان | Kerman Open Data