بودجه شهر کرمان در چهار سال چه تغییری کرد؟ روایت داده‌ها از شهرداری کرمان

بودجه شهر کرمان در چهار سال چه تغییری کرد؟ روایت داده‌ها از شهرداری کرمان

بودجه شهر فقط مجموعه‌ای از اعداد، ردیف‌ها و جداول مالی نیست. اگر داده‌های بودجه را در یک بازه چندساله کنار هم قرار دهیم، می‌توانیم تصویر روشن‌تری از تغییرات مالی شهر، جابه‌جایی سهم مأموریت‌ها و روند تخصیص منابع به دست آوریم.

بررسی بودجه شهرداری کرمان در چهار سال ۱۴۰۲، ۱۴۰۳، ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که مجموع اعتبار شش مأموریت اصلی شهرداری در این دوره تغییر قابل‌توجهی داشته است.

مجموع اعتبار این مأموریت‌ها از ۳۷ هزار و ۲۵۰ میلیارد ریال در سال ۱۴۰۲ به ۱۵۱ هزار میلیارد ریال در سال ۱۴۰۵ رسیده است.

به بیان دیگر، رقم اسمی اعتبارات این شش مأموریت طی سه سال حدود ۳۰۵ درصد افزایش یافته و بیش از چهار برابر شده است.

اما افزایش کل بودجه تنها نکته قابل مشاهده در این داده‌ها نیست. بررسی دقیق‌تر نشان می‌دهد رشد میان مأموریت‌های مختلف یکسان نبوده و سهم حوزه‌هایی مانند حمل‌ونقل، محیط‌زیست و خدمات شهری، خدمات مدیریت، حوزه اجتماعی و فرهنگی و مدیریت بحران در طول این چهار سال تغییر کرده است.

این مقاله تلاش می‌کند با کنار هم قرار دادن داده‌های چهار سال بودجه شهرداری کرمان، تصویری ساده‌تر و قابل‌فهم‌تر از این تغییرات ارائه کند.

بودجه مأموریت‌های شهرداری کرمان در یک نگاه

شش مأموریت اصلی مورد بررسی عبارت‌اند از:

حمل‌ونقل و ترافیک

محیط‌زیست و خدمات شهری

خدمات مدیریت

عمران و شهرسازی

اجتماعی و فرهنگی

ایمنی و مدیریت بحران

جدول زیر میزان اعتبارات هر یک از این مأموریت‌ها را طی چهار سال نشان می‌دهد.

مقایسه چهار سال بودجه مأموریت‌های شهرداری کرمان

ارقام جدول به ریال است.

بودجه شهر در چهار سال بیش از چهار برابر شده است

اولین نکته مهم، افزایش قابل‌توجه مجموع اعتبارات است.

در سال ۱۴۰۲ مجموع اعتبار شش مأموریت اصلی شهرداری کرمان ۳۷.۲۵ هزار میلیارد ریال بود.

این رقم در سال ۱۴۰۳ به حدود ۷۶.۶۹ هزار میلیارد ریال رسید؛ یعنی در فاصله تنها یک سال، بیش از دو برابر شد.

در سال ۱۴۰۴ مجموع اعتبارات به ۱۱۹ هزار میلیارد ریال افزایش پیدا کرد و در سال ۱۴۰۵ نیز به ۱۵۱ هزار میلیارد ریال رسید.

اگر این ارقام را به تومان بیان کنیم، مجموع اعتبار این شش مأموریت از حدود ۳ هزار و ۷۲۵ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۲ به ۱۵ هزار و ۱۰۰ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۵ رسیده است.

روند مجموع اعتبارات

در مجموع، رقم اسمی بودجه این شش مأموریت از سال ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۵ حدود ۳۰۵.۴ درصد رشد کرده است.

البته در تحلیل این افزایش باید به یک نکته مهم توجه داشت: این مقایسه بر اساس ارقام اسمی بودجه انجام شده و اثر تورم از آن حذف نشده است. بنابراین افزایش ۳۰۵ درصدی رقم بودجه به معنای افزایش ۳۰۵ درصدی قدرت واقعی خرید یا ظرفیت اجرایی شهرداری نیست.

با این حال، مقایسه ارقام اسمی نیز برای مشاهده روند تغییر ساختار و توزیع منابع شهری اهمیت زیادی دارد.

حمل‌ونقل؛ بزرگ‌ترین مأموریت بودجه‌ای کرمان

در میان شش مأموریت مورد بررسی، حمل‌ونقل و ترافیک طی بخش عمده این دوره بزرگ‌ترین سهم را به خود اختصاص داده است.

بودجه این مأموریت در سال ۱۴۰۲ حدود ۱۲.۲ هزار میلیارد ریال بود.

در سال ۱۴۰۳ این رقم به بیش از ۳۰.۱ هزار میلیارد ریال رسید؛ یعنی رشدی حدود ۱۴۷ درصد در یک سال.

روند افزایش در سال ۱۴۰۴ نیز ادامه یافت و بودجه حمل‌ونقل به بیش از ۴۷ هزار میلیارد ریال رسید.

اما داده سال ۱۴۰۵ یک تغییر مهم را نشان می‌دهد.

اعتبار حمل‌ونقل و ترافیک در سال ۱۴۰۵ حدود ۴۷.۲۳ هزار میلیارد ریال است؛ یعنی نسبت به سال ۱۴۰۴ تنها حدود ۰.۴ درصد افزایشدارد.

بنابراین می‌توان گفت پس از جهش قابل‌توجه بودجه حمل‌ونقل در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴، رقم این مأموریت در سال ۱۴۰۵ تقریباً ثابت مانده است.

با این حال، حمل‌ونقل همچنان با ۳۱.۲۸ درصد از مجموع اعتبارات شش مأموریت، بزرگ‌ترین حوزه بودجه‌ای در سال ۱۴۰۵ محسوب می‌شود.

محیط‌زیست و خدمات شهری؛ نزدیک‌تر شدن به حمل‌ونقل

یکی از مهم‌ترین روندهایی که در داده‌های چهار ساله مشاهده می‌شود، رشد مستمر بودجه محیط‌زیست و خدمات شهری است.

بودجه این حوزه از حدود ۱۱.۳۲ هزار میلیارد ریال در سال ۱۴۰۲ به ۱۵.۶۱ هزار میلیارد ریال در سال ۱۴۰۳ رسید.

در سال ۱۴۰۴ این رقم تقریباً دو برابر شد و به ۲۸.۷۲ هزار میلیارد ریال افزایش یافت.

در سال ۱۴۰۵ نیز بودجه محیط‌زیست و خدمات شهری به حدود ۴۲.۶ هزار میلیارد ریال رسیده است.

این یعنی فقط در فاصله ۱۴۰۴ تا ۱۴۰۵، اعتبار این مأموریت حدود ۴۸.۳ درصد رشد داشته است.

در مقایسه با سال ۱۴۰۲ نیز رقم این حوزه حدود ۲۷۶ درصد افزایش یافته است.

با توجه به ثابت ماندن تقریبی بودجه حمل‌ونقل در سال ۱۴۰۵ و افزایش قابل‌توجه محیط‌زیست و خدمات شهری، فاصله این دو مأموریت به شکل محسوسی کاهش یافته است.

در سال ۱۴۰۵ سهم محیط‌زیست و خدمات شهری به ۲۸.۲۱ درصد کل اعتبارات شش مأموریت رسیده است؛ در حالی که سهم حمل‌ونقل ۳۱.۲۸ درصد است.

خدمات مدیریت؛ بیش از پنج برابر سال ۱۴۰۲

مأموریت خدمات مدیریت نیز یکی از حوزه‌هایی است که در چهار سال رشد قابل‌توجهی داشته است.

بودجه این مأموریت در سال ۱۴۰۲ حدود ۷.۵۳ هزار میلیارد ریال بود.

یک سال بعد، در سال ۱۴۰۳، این رقم به بیش از ۲۲.۶۲ هزار میلیارد ریال رسید؛ یعنی افزایش حدود ۲۰۰.۶ درصدی در یک سال.

در سال ۱۴۰۴ رقم خدمات مدیریت به حدود ۲۶.۷۵ هزار میلیارد ریال رسید و در سال ۱۴۰۵ نیز به حدود ۳۹.۴۵ هزار میلیارد ریال افزایش یافت.

به این ترتیب بودجه خدمات مدیریت در فاصله سال‌های ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۵ حدود ۴۲۴ درصد افزایش اسمی داشته و بیش از پنج برابر شده است.

سهم این مأموریت در بودجه سال ۱۴۰۵ حدود ۲۶.۱۳ درصد است.

این عدد از منظر تحلیل داده اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا بیش از یک‌چهارم کل اعتبار شش مأموریت در طبقه خدمات مدیریت قرار گرفته است.

برای تحلیل دقیق‌تر این موضوع، در مرحله بعد باید ردیف‌ها و برنامه‌هایی که در این طبقه قرار گرفته‌اند نیز بررسی شوند. صرف عنوان «خدمات مدیریت» برای نتیجه‌گیری درباره ماهیت هزینه‌ها کافی نیست و تحلیل دقیق‌تر نیازمند ورود به لایه‌های جزئی‌تر بودجه است.

عمران و شهرسازی؛ رشد مستمر با سهمی نزدیک به ۶ درصد

بودجه مأموریت عمران و شهرسازی در سال ۱۴۰۲ حدود ۲.۴۲ هزار میلیارد ریال بوده است.

این رقم در سال ۱۴۰۳ به ۴.۰۷ هزار میلیارد ریال، در سال ۱۴۰۴ به ۵.۸۲ هزار میلیارد ریال و در سال ۱۴۰۵ به بیش از ۹.۱۷ هزار میلیارد ریال رسیده است.

بنابراین فقط در سال ۱۴۰۵ نسبت به سال قبل، اعتبار این مأموریت حدود ۵۷.۵ درصد افزایش یافته است.

در مقایسه با ۱۴۰۲ نیز رشد تجمعی این حوزه حدود ۲۷۹ درصد بوده است.

سهم عمران و شهرسازی از مجموع اعتبارات سال ۱۴۰۵ حدود ۶.۰۷ درصد است.

البته هنگام تحلیل این عدد باید توجه داشت که تمام فعالیت‌ها و پروژه‌های دارای ماهیت عمرانی الزاماً در مأموریت «عمران و شهرسازی» قرار نمی‌گیرند. بخشی از پروژه‌های عمرانی شهر ممکن است در حوزه حمل‌ونقل، خدمات شهری یا سایر مأموریت‌ها طبقه‌بندی شده باشند.

اجتماعی و فرهنگی؛ بیشترین رشد درصدی چهار ساله

شاید یکی از جالب‌ترین نتایج مقایسه چهار ساله مربوط به مأموریت اجتماعی و فرهنگی باشد.

بودجه این حوزه در سال ۱۴۰۲ تنها حدود ۱.۲۳ هزار میلیارد ریال بوده است.

در سال ۱۴۰۳ این رقم به ۱.۷۱ هزار میلیارد ریال رسید و در سال ۱۴۰۴ بیش از دو برابر شد و به حدود ۳.۵۹ هزار میلیارد ریال افزایش پیدا کرد.

در سال ۱۴۰۵ نیز رقم این مأموریت به حدود ۷.۱۷ هزار میلیارد ریال رسیده است.

در واقع بودجه اجتماعی و فرهنگی در سال ۱۴۰۵ نسبت به سال ۱۴۰۴ حدود ۹۹.۶ درصد رشد کرده و تقریباً دو برابر شده است.

اگر کل دوره چهار ساله را بررسی کنیم، اعتبار این مأموریت از ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۵ حدود ۴۸۴ درصد افزایش یافته است.

این بالاترین نرخ رشد تجمعی در میان شش مأموریت مورد بررسی است.

البته درصد بالای رشد را باید در کنار رقم پایه نیز دید. بودجه اجتماعی و فرهنگی در سال ۱۴۰۲ نسبت به حوزه‌هایی مانند حمل‌ونقل و خدمات شهری بسیار کوچک‌تر بوده و همین پایه پایین‌تر باعث می‌شود افزایش‌های بعدی به صورت درصدهای بزرگ‌تری دیده شوند.

با این حال، افزایش سهم این حوزه در ترکیب بودجه نیز قابل مشاهده است.

سهم اجتماعی و فرهنگی از ۳.۲۹ درصد در سال ۱۴۰۲ به ۴.۷۵ درصد در سال ۱۴۰۵ رسیده است.

ایمنی و مدیریت بحران؛ متفاوت‌ترین مسیر چهار ساله

در میان مأموریت‌های مورد بررسی، ایمنی و مدیریت بحران متفاوت‌ترین روند را داشته است.

بودجه این مأموریت در سال ۱۴۰۲ حدود ۲.۵۶ هزار میلیارد ریال بود.

در سال ۱۴۰۳ برخلاف سایر حوزه‌ها اندکی کاهش یافت و به حدود ۲.۵۰ هزار میلیارد ریال رسید.

اما در سال ۱۴۰۴ یک جهش قابل‌توجه اتفاق افتاد و بودجه ایمنی و مدیریت بحران به بیش از ۷.۰۶ هزار میلیارد ریال افزایش یافت؛ یعنی رشدی حدود ۱۸۲ درصدی در یک سال.

در سال ۱۴۰۵ روند دوباره تغییر کرده و بودجه این مأموریت به حدود ۵.۳۹ هزار میلیارد ریال رسیده است.

بنابراین رقم سال ۱۴۰۵ نسبت به ۱۴۰۴ حدود ۲۳.۷ درصد کاهش دارد.

این نوسان یکی از مهم‌ترین موضوعاتی است که در مرحله بعدی تحلیل بودجه می‌تواند مورد بررسی قرار گیرد. تحلیل ردیف‌ها و پروژه‌های این مأموریت می‌تواند مشخص کند چه عامل یا پروژه‌ای باعث جهش بودجه در سال ۱۴۰۴ شده است.

کدام مأموریت بیشترین رشد را داشته است؟

مقایسه درصد رشد مأموریت‌ها تصویر متفاوتی نسبت به مقایسه ارقام مطلق ارائه می‌کند.

رشد بودجه مأموریت‌ها

این جدول نشان می‌دهد صرفاً نگاه کردن به بزرگ‌ترین رقم بودجه برای فهم تغییرات کافی نیست.

حمل‌ونقل بزرگ‌ترین بودجه را دارد، اما بیشترین رشد چهار ساله متعلق به حوزه اجتماعی و فرهنگی است.

خدمات مدیریت نیز با رشد بیش از ۴۲۴ درصدی، افزایش قابل‌توجهی داشته است.

در مقابل، ایمنی و مدیریت بحران با وجود جهش شدید در سال ۱۴۰۴، در سال ۱۴۰۵ با کاهش اعتبار مواجه شده است.

ترکیب بودجه در حال تغییر است

یکی دیگر از شاخص‌های مهم، بررسی سهم هر مأموریت از کل بودجه است.

افزایش رقم بودجه یک حوزه الزاماً به معنی افزایش سهم آن از کل منابع نیست.

برای مثال، بودجه حمل‌ونقل در سال ۱۴۰۵ اندکی بیشتر از سال ۱۴۰۴ است، اما چون سایر مأموریت‌ها با سرعت بیشتری رشد کرده‌اند، سهم حمل‌ونقل از کل اعتبارات کاهش پیدا کرده است.

سهم مأموریت‌ها از کل بودجه

یکی از روشن‌ترین تغییرات مربوط به حمل‌ونقل است.

در سال ۱۴۰۴، حدود ۳۹.۵ درصد کل اعتبارات متعلق به حمل‌ونقل بود، اما این سهم در سال ۱۴۰۵ به حدود ۳۱.۳ درصد رسیده است.

در مقابل، سهم محیط‌زیست و خدمات شهری از ۲۴.۱۴ درصد به ۲۸.۲۱ درصد افزایش یافته و سهم خدمات مدیریت نیز از ۲۲.۴۸ درصد به ۲۶.۱۳ درصد رسیده است.

بنابراین آنچه در بودجه ۱۴۰۵ دیده می‌شود فقط افزایش حجم منابع نیست؛ بلکه ترکیب توزیع منابع نیز نسبت به سال قبل تغییر کرده است.

۸۵ درصد بودجه در سه مأموریت

یک عدد دیگر نیز اهمیت زیادی دارد.

در بودجه سال ۱۴۰۵ سه مأموریت:

حمل‌ونقل و ترافیک

محیط‌زیست و خدمات شهری

خدمات مدیریت

در مجموع حدود ۱۲۹.۳ هزار میلیارد ریال اعتبار دارند.

این رقم معادل حدود ۸۵.۶ درصد کل اعتبار شش مأموریت است.

بنابراین تقریباً ۸۶ درصد منابع در سه مأموریت متمرکز شده و سهم مجموع عمران و شهرسازی، اجتماعی و فرهنگی و ایمنی و مدیریت بحران حدود ۱۴ درصد است.

این تمرکز لزوماً به معنای اولویت‌گذاری مستقیم مدیریتی نیست؛ زیرا ساختار طبقه‌بندی هزینه‌ها، نوع پروژه‌ها و هزینه‌های جاری و سرمایه‌ای هر مأموریت نیز بر ارقام اثر می‌گذارد. با این حال، از منظر تحلیل بودجه، میزان تمرکز منابع یکی از شاخص‌هایی است که ارزش بررسی بیشتر دارد.

چند عدد مهم از چهار سال بودجه کرمان

اگر بخواهیم روند چهار ساله را در چند عدد خلاصه کنیم:

۱۵۱ هزار میلیارد ریال

مجموع اعتبار شش مأموریت در سال ۱۴۰۵.

۳۰۵ درصد

رشد اسمی مجموع اعتبارات از سال ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۵.

۴۸۴ درصد

رشد اعتبار اجتماعی و فرهنگی؛ بیشترین رشد درصدی در میان شش مأموریت.

۴۲۴ درصد

رشد اعتبار خدمات مدیریت در فاصله ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۵.

۰٫۴ درصد

رشد بودجه حمل‌ونقل و ترافیک در سال ۱۴۰۵ نسبت به سال قبل.

۸۵.۶ درصد

سهم سه مأموریت حمل‌ونقل، محیط‌زیست و خدمات شهری و خدمات مدیریت از کل اعتبارات سال ۱۴۰۵.

چرا انتشار داده‌های بودجه اهمیت دارد؟

انتشار سند بودجه یکی از پایه‌های شفافیت مالی است؛ اما انتشار یک فایل چندصدصفحه‌ای PDF به‌تنهایی به این معنا نیست که داده بودجه برای عموم شهروندان قابل استفاده شده است.

بودجه زمانی به یک ابزار واقعی برای شفافیت، پژوهش و مشارکت تبدیل می‌شود که اطلاعات آن به شکل داده ساختاریافته، قابل جست‌وجو، قابل مقایسه و ماشین‌خوان در دسترس قرار گیرد.

در چنین شرایطی پژوهشگر می‌تواند روند چندساله یک حوزه را بررسی کند.

روزنامه‌نگار می‌تواند تغییرات قابل‌توجه را شناسایی کند.

دانشگاه می‌تواند از این اطلاعات برای مطالعات شهری استفاده کند.

مدیر شهری می‌تواند موقعیت یک مأموریت را نسبت به سایر بخش‌ها مشاهده کند.

و شهروند نیز می‌تواند تصویر روشن‌تری از نحوه توزیع منابع عمومی شهر داشته باشد.

مقایسه بودجه سال‌های ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۵ نمونه‌ای از ارزشی است که از کنار هم قرار دادن داده‌های عمومی ایجاد می‌شود.

هر یک از اسناد بودجه به تنهایی مجموعه بزرگی از اعداد هستند؛ اما وقتی این اعداد استانداردسازی و در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، روندها شروع به دیده شدن می‌کنند.

گام بعدی؛ از مأموریت تا پروژه

تحلیل حاضر در سطح کلان مأموریت‌ها انجام شده است.

مرحله بعدی می‌تواند حرکت به سمت جزئیات بیشتر باشد.

برای مثال می‌توان بررسی کرد:

بودجه هر مأموریت میان چه برنامه‌هایی توزیع شده است؟

کدام پروژه‌ها بیشترین اعتبار را دریافت کرده‌اند؟

کدام پروژه‌ها طی چند سال بیشترین رشد یا کاهش اعتبار را داشته‌اند؟

چه میزان از اعتبارات مربوط به هزینه‌های جاری و چه میزان مربوط به پروژه‌های عمرانی است؟

توزیع بودجه میان مناطق مختلف شهر چگونه است؟

و در نهایت، چه نسبتی میان بودجه مصوب و عملکرد واقعی پروژه‌ها وجود دارد؟

پاسخ به این پرسش‌ها نیازمند انتشار و تحلیل داده‌های جزئی‌تر بودجه است و می‌تواند تصویری بسیار دقیق‌تر از اقتصاد مدیریت شهری کرمان ارائه کند.

بودجه وقتی قابل فهم می‌شود که به داده تبدیل شود

داده‌های چهار ساله شهرداری کرمان نشان می‌دهند بودجه شهری در فاصله سال‌های ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۵ نه‌تنها از نظر حجم افزایش قابل‌توجهی داشته، بلکه ترکیب آن نیز تغییر کرده است.

حمل‌ونقل همچنان بزرگ‌ترین مأموریت بودجه‌ای است، اما رشد آن در سال ۱۴۰۵ تقریباً متوقف شده است.

محیط‌زیست و خدمات شهری با سرعت قابل‌توجهی در حال نزدیک شدن به حمل‌ونقل است.

خدمات مدیریت بیش از پنج برابر سال ۱۴۰۲ اعتبار دارد.

اجتماعی و فرهنگی بیشترین رشد درصدی چهار ساله را ثبت کرده است.

و ایمنی و مدیریت بحران مسیری متفاوت و پرنوسان را طی کرده است.

اما اهمیت اصلی این تحلیل شاید فراتر از همین اعداد باشد.

وقتی داده‌های عمومی به شکل قابل استفاده منتشر و در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، یک سند مالی پیچیده می‌تواند به روایتی قابل فهم از تغییرات شهر تبدیل شود.

هدف مرکز داده‌های باز کرمان نیز حرکت در همین مسیر است؛ تبدیل داده‌های عمومی به اطلاعاتی که بتوان آنها را دید، مقایسه کرد، تحلیل کرد و بر اساس آنها پرسش‌های دقیق‌تری درباره شهر مطرح کرد.

منبع داده: اسناد بودجه شهرداری کرمان در سال‌های ۱۴۰۲، ۱۴۰۳، ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵

تحلیل و پردازش داده: مرکز داده‌های باز کرمان | Kerman Open Data

توضیح: درصدهای رشد این گزارش بر اساس ارقام اسمی بودجه محاسبه شده‌اند و اثر تورم از آنها حذف نشده است.